ایجاد نشاط و شادابی یکی از مؤثرترین راه ها برای افزایش بهداشت روانی در جامعه است، مدرسه بعنوان یک نهاد می تواند با بوجود آوردن زمینه ها و برنامه هایی باعث هر چه شاداب کردن جامعه شود. اگر در مدرسه شوق زندگی کردن بوجود آید خود به خود اثرگذار بر جامعه خواهد بود. انسان های شاد زندگی خود را تحت کنترل دارند، مسئولیت پذیرند، هدفمند هستند، دید مثبت به زندگی دارند. آینده نگر وامیدوارند و در مقابل مشکلات و سختی ها از پای نمی نشینند، قرآن دین اسلام را دین شادی معرفی نموده و مهمترین عوامل شادی را محبوبیت، مقبولیت و موفقیت، ایمان، هویت ملی و فرهنگی، خلاقیت عارفانه و حل مسئله ذکر کرده است، روانشناسان شادی و شور و نشاط را محرک انسان ها برای عمل می دانند و جامعه شناسان جامعه شاد را جامعه موفق می دانند. عواملی که می تواند باعث گسترش شادی شود در ابتدا خانواده است و سپس دیگر نهادها همچون مدرسه و نهادهای فرهنگی مذهبی می باشند که هر کدام به نوبه خود وظایفی دارند که در این مقاله سعی شده پیشنهادات کاربردی جهت ایجاد شور و نشاط در مدرسه ارائه دهد. کلید واژه ها: شادی- شادمانی- جو مشارکتی- جو آزادانه- مدرسه بانشاط- محیط بانشاط- شاداب سازی           مقدمه در اواخر قرن بیستم موضوع شادمانی و نشاط بشر به عنوان یکی از موضاعات مورد مهم مورد بررسی قرار گرفت یکی از مشکلات هر جامعه غفلت از شادی و نشاط، در نتیجه افزایش بیماری های روانی از قبیل اضطراب و افسردگی است. با شادی و نشاط زندگی معنی پیدا می کند و در پرتو آن دانش آموزان خصوصاً در دوران نوجوانی و جوانی می توانند خود را ساخته و قله های سلوک و پله های ترقی را بپیمایند. جامعه زنده و پویا جامعه ای است که عناصر شادی آفرین در آن فراوان باشد (حوری زاد، 1385). نشاط و شادابی در مدرسه باعث رشد و شکوفایی در همه ی ابعاد وجودی یک دانش آموز می شود. در محیط شاد، ذهن انسان پویا، زبانش گویا و استعدادش شکوفا می گردد. در قرن جدید سرلوحه ی تعلیم و تربیت در یک جمله خلاصه شده است. «شوق زندگی کردن را به دانش آموزان بیاموزیم» پس باید معتقد باشیم که در حقیقت رشد پایدار ما در گرو شادی پایدار است و این شادی باید در مدارس ایجاد و مدیریت شود. بیان مسئله نظام آموزش و پرورش یکی از نهادهای مهم اجتماعی است، آموزش و پرورش به شکوفایی استعدادها و افزایش توانایی ها و قابلیت های فرد کمک می کند و از طرف دیگر در خدمت نظام اجتماعی درمی آید و از طریق انتقال بهسازی و گاه تغییر ارزش ها و هنجارهای اجتماعی، جامعه پذیری نسل آینده را ممکن می سازد (حوری زاد، 1385) در حقیقت آموزش و پرورش به مثابه درختی تنومند است که برای تغذیه و باروری میوه هایش نیازمند استفاده از منابعی است که با هماهنگی و مساعدت، موجبات رشد آن را فراهم می آورند. از سوی دیگر عناوینی چون خلاقیت نقادی و نقدپذیری، بارش فکری، مهارت های زندگی، تغذیه و بهداشت فردی و جمعی، مدرسه ی شاد زمانی در مدارس عملیاتی خواهد شد که تمامی عناصر این مجموعه به باور لازم برسند و تحول و تغییر را به عنوان یک اصل در نظر بگیرند. شادمانی احساسی است که زندگی را چیزی خوب می داند. شادمانی به مفهوم دوام لحظات شاد دیروز، روحیه ی سرخوش امروز و زمان دشوار فرد است. آنچه اشخاص آن را شادی تجربه می کنند نه یک شادی زودگذر بلکه یک احساس عمیق و این باور است که به رغم مشکلات امروز همه چیز خوب است، با به خوبی برگزار خواهد شد (معتکف، 1384).انسانی شاد است که از زنده بودن خود احساس رضایت و خوشبختی کند، دیگران از او سود ببرند، آرزوها و نیازهای فردش نیز تا حد نسبتاً زیادی تحقق یافته باشد و خوشبختی و شادمانی اش مستدام باشد نه مقطعی و زودگذر (امیرحسینی، 1384، ص 44) پژوهش های انجام شده در مورد شادی دال بر نتایج گسترده و مثبت بین حالت هیجانی در افراد است. تحقیقات نشان داده است که رفتار و افکار افراد شاد، سازگارانه و کمک کننده می باشد، آن ها در حل مسائل خویش مستقیماً تلاش می کنند و از دیگران نیز کمک می طلبند و آرامش بیشتر دارند (بریص، مارجی وزان، 2002) همچنین شادی باعث می شود سطوح هورمون استرس بطور قابل توجهی در بدن پایین بیاید و عملکرد سیستم ایمنی بهبود پیدا کند. با توجه به تحقیقات انجام شده در زمینه لزوم و اهمیت شادی این نیاز احساس می شود که برنامه ریزی و سازماندهی مؤثری در جامعه صورت گیرد، با توجه به این که یکی از نهادهای اساسی و زیربنای جامعه آموزش و پرورش می باشد، بنابراین فراهم آوردن شرایط شادی در مدارس باید مورد توجه بیش از پیش مسئولین آموزش و پرورش قرار گیرد.       شادی از دیدگاه قرآن و معصومان (ع) قرآن اسلام را دین شادی می شمارد و نیز با شادی های دنیا مخالف نیست، بلکه آن شادی هایی را خوب می داند که موجب لطمه به دیگران و همچنین دارای قبح اخلاقی و مذهبی نباشد و تضییع حقوق خداوند را در بر نداشته باشد. گشت و گذار در طبیعت، مشاهده نعمت های زیبای خداوند موجب شادی و آرامش درونی می شود (صادقی، 1378). پیامبر و ائمه معصومین شادمان بودند و بر این امر تأکید می ورزیدند و اجازه می دادند که یاران با آن ها مزاح کنند و همیشه تبسم داشتند و شادی یاران را بر هم نمی زدند مگر وقتی که سخن یا عملی خارج از محدوده ی شرع از آن ها مشاهده می کردند. از نگاه دین مهمترین عوامل شادی زا در زندگی انسان ها عبارتند از: محبوبیت، مقبولیت، موفقیت، ایمان، هویت ملی و فرهنگی، خلاقیت، تجربه های عارفانه، حل مسئله، پرهیز از گناه، رضایت و تحمل، تبسم و خنده، تنوع ظاهری، بوی خوش، کار و تلاش، تفریح و تفرج، سیر و سفر، تفکر در آفرینش و کشف حقیقت، رسیدگی به دیگران، با بچه بودن، استفاده از روش های استعاره ای و شعری در بیان نظرات، داشتن دوستان ساده و خوش مشرب، تقویت عزت نفس، هدیه دادن و مهربانی کردن و گره گشایی از کار دیگران می باشد (گلزاری، 1380) شادی از دیدگاه روانشناسی ریچارد کارسون معتقد است که شادمانی حالتی از ذهن است نه رشته ای از حوادث، احساس آرامش بخش که می توانید همیشه تجربه اش کنید و با آن زندگی کنید و نه چیزی که برای یافتنش نیاز به جستجو داشته باشید، شادمانی در خارج از وجود شما نیست شادمانی یک احساس است (کارسوس، 1379، ص 129). مایکل ارگایل معتقد است که شادی عبارت است از بودن در حال خوش حالی و سرور یا دیگر هیجانات مثبت یا عبارت است از راضی بودن از زندگی خود (آرگایل، 1383، ص 14). شادمانی عبارت است از قضاوت و داوری انسان درباره ی چگونگی گذراندن زندگی خویش، این نوع واحدی از بیرون به فرد تحمیل نمی شود بلکه حالتی است درونی که از هیجانات مثبت تأثیر می پذیرد (مایرزودیز، 1995). خصوصیات آدم های شاد آبراهام لینکلن می گوید: اغلب مردم تقریباً به همان اندازه شاد هستند که انتظارش را دارند. شاد بودن می تواند یکی از بزرگترین مبارزات ما در زندگی باشد. لازمه ی شاد بودن جستجوی زیبایی ها و خوبی هاست (میتوس، 1377، ص 52). مهمترین خصوصیات آدم های شاد عبارت است از: 1- کنترل زندگی 2- توجه به جسم و روح 3- زندگی را صحنه برد و باخت نمی دانند 4- از زندگی یاد می گیرند 5- برنامه ریزی دارند 6- هدفمند هستند و با یادآوری شادی های زندگی احساس لذت می کنند 7- به آینده دید مثبت دارند 8- مسئولیت پذیرند 9- بعضی از اتفاقات را به محیط نسبت می دهند 10- همیشه تلاش جهت بهتر شدن دارند. (شارف، 1386، ص 186) عوامل مؤثر بر شور و نشاط دانش آموزان - خانواده   خانواده اولین نهادی است که انسان در آن رشد می کند و تأثیر مستقیم بر اعمال و رفتارها و نگرش ها و طرز تلقی های فرزندان دارد. برخی خانواده ها عموماً دنیا را مکانی قابل اعتماد، منظم، پیش بینی پذیر، قابل مهار می بینند. آن ها خود را با کفایت می شمارند، سایر خانواده ها اطراف خود را محیطی خطرناک، نااستوار و متزلزل، غیرقابل پیش بینی می انگارند که خطر بالقوه در آن وجود دارد (گلدبنرگ، 1387، ص 12). بنابراین دیدگاه خانواده و رفتار اعضای خانواده بر کودکان تأثیر فراوان دارد. - مدرسه شاد و با روح مدرسه موقعیتی فراهم می کند تا دانش آموزان بتوانند فارغ از دغدغه های بزرگ سالانه، زندگی را بازی و تمرین کنند و کم کم آماده شوند تا در زمین واقعی زندگی به اجرا درآورند (سنجانی، 1387، ص 34). الف) شاداب سازی ظاهری مدرسه محیط ظاهری و فیزیکی شاد بر شادابی و شادمانی افراد تأثیر دارد. این بخش شامل: 1- فضاسازی و زیباسازی حیاط مدرسه: دیوارهای تزیین شده با نقاشی های زیبا، سطح زمین مناسب، کاشت درخت و فضای سبز، قرار دادن نیمکت های رنگی، زیبا، تابلوی زیبا در سردر مدرسه، مناسب بودن اندازه محیط مدرسه. 2- زیباسازی ساختمان مدارس: رنگ آمیزی در و پنجره و ساختمان، نصب پرده های زیبا، زیباسازی راهروها، کلاس ها و قرار دادن گلدان های گل های طبیعی و مصنوعی در راهروها، مناسب بودن اندازه کلاس ها و... 3- زیباسازی و تمیز بودن نمازخانه، کتابخانه و کارگاه: استفاده از خوش بو کننده ها، قفسه های زیبا، مناسب بودن محیط کتابخانه، نمازخانه و کارگاه. 4- پوشش های ظاهری معلم ها، مدیر و کارکنان، دانش آموزان: استفاده از روپوش های شاد برای دانش آموزان و همچنین پوشش مرتب و استفاده از رنگ های شاد و روشن برای کارکنان مدرسه. 5- رعایت بهداشت: تمیز بودن محیط مدرسه، کلاس ها، بهداشت فردی، اجتماعی، دانش آموزان ب) معلم شاد و با روحیه: معلم آهنگ و فضا و جو کلاس درس را تنظیم می کند، چنانچه قرار باشد که روح دانش آموزان پرورش و رشد یابد، باید این روند از روح معلم آغاز گردد. حال اگر روح معلم افسرده و ناتوان باشد شانس ناچیزی برای تقویت و مراقبت از روح دانش آموزان بوجود خواهد آمد. معلم با انواع روش های تدریس آشنا باشد. اطلاعاتش به روز باشد، معلم باید بداند که دانش آموزان دارای تفاوت های فردی هستند و نیز باید با روش های تشویق وتنبیه آگاهی لازم داشته باشد و پر روحیه و باانگیزه باشد. ج) جو مدرسه:[1] جو مدرسه متکی بر نگرش و رویکرد افراد به مسائل، موضوعات، اشیاء و امکانات است، تعیین کننده فرایند آموزش درون مدرسه ای است. جو مدرسه می تواند بر اساس وفاداری و همدلی سازمان دهی شود یا افراد را در دو سوی یک دیوار بلند ناامنی و بی اعتمادی قرار دهد. داشتن فرصت های برابر، خودی محسوب شدن، پذیرفته شدن و تمایل به همکاری چند جانبه، از جمله مؤلفه های جو مدرسه می باشد (سنجانی، 1378، ص 360) مطالعات حکایت از این دارند که پس از والدین مدیر و معلم مهمترین نقش دانش آموز رادر شکل گیری احساسی که بچه به نقش خود دارد، ایفا می کنند (شیرازی، 1373، ص 156).   - شاداب سازی معنوی در مدارس بی تردید تربیت روحی و معنوی نوجوانان باید از آغاز حیات آنان مدنظر قرار گرفته شود. دین سه جزء اصلی دارد: 1- مذهبی بودن سازمانی متضمن عضویت در مؤسسات دینی 2- مذهبی بودن فردی که تعهد فردی نسبت به دین دارند. 3- عقاید دینی، عقاید هسته ای افراد هستند که به دینشان و رابطه شان با خدای بوده است. (کروس، 1993) آشنا کردن دانش آموزان با لطافت طبیعت (آب و هوا، آفتاب، کوه، دریا و...) می تواند نشاط و شادابی را با ادراک طبیعت خداوندی بدست آورد بطوری که با دیدن هر یک از ابعاد طبیعت حتی بوییدن یک گل احساس لذت و شادمانی کند. انجام مراسمات مذهبی می تواند باعث شاداب سازی درونی و معنوی در مدارس باشد. راهکارهای مناسب جهت شاداب سازی مدارس الف) پیشنهاد به مدیران                                               1- نظارت مشارکتی بر فعالیت های آموزشی و پرورشی مدرسه 2- تبادل تجربه موفق مدیران در رابطه با شاداب سازی مدارس           3- مطالعه در خصوص شادی و جایگاه آن در تعلیم و تربیت 4- استفاده از مدیریت مشارکتی که باعث خلاقیت و ابتکار می شود.                       5- برقراری روابط حسنه در مدرسه 6- افزایش عزت نفس در کارکنان و دانش آموزان با روش های صحیح تشویق                                7- تشکیل کمیته شاداب سازی مرکب از مدیر، مربی پرورشی، دبیر ورزش، هنر، نماینده دبیران، دانش آموزان و انجمن اولیاء و مربیان                    8- برگزاری اردوهای سیاحتی و تفریحی با نظارت اولیاء                        9- بها دادن به دانش آموزان کنجکاو و پرسشگر و پرتحرک و شاداب     10- ایجاد فضای سبز و استفاده از رنگ های شاد و جذاب در مدرسه                     11- توجه به وضعیت بهداشت محیط مدرسه               12- دادن مسئولیت به دانش آموزان               13- پر بار کردن ساعات ورزش                14- ایجاد کتابخانه مناسب، نمازخانه تمیز و جذاب 15- تهیه وسایل کمک آموزشی جهت تدریس بهتر معلمان                      16- فراهم کردن برنامه مشارکت اولیاء در برنامه های شاداب سازی 17- پخش موسیقی آرامبخش در ساعات استراحت                        18- ترغیب کارکنان به استفاده از لباس های مناسب با رنگ های روشن و همچنین انتخاب رنگ مناسب و شاد برای روپوش دانش آموزان           19- تشویق بهترین طرح در زمینه شاداب سازی 20- اجرای طرح یک روز اداره مدرسه توسط دانش آموزان (در مدارس بخش سعدآباد اجرا می شود)             21- تشکیل ایستگاه جایزه (بدین صورت که جوایز مختلفی در طبقات مختلف قرار می گیرد و ارزش جایزه ها متفاوت است و دانش آموزان با توجه به تعداد کارت تشویقی، حق انتخاب دارند.)          22- ایجاد ایستگاه تلاشگران به منظور معرفی دانش آموزان ساعی در زمینه های مختلف علمی- ورزشی و فرهنگی هنری  پیشنهاد به معلمان 1- استفاده از روش های فعال تدریس   2- استفاده از روش های مناسب تشویق و تنبیه     3- عدم استفاده از تنبیه بدنی 4- استفاده از وسایل کمک آموزشی       5- برقراری ارتباط حسنه با دانش آموزان      6- ترغیب دانش آموزان به فعالیت های گروهی           7- استفاده از روش گردش علمی و نمایشنامه ای         8- جلوگیری از هر نوع برخورد لفظی و بی احترامی به دانش آموزان     9- اختصاص بخشی از کلاس به گفتن لطیفه          10- استفاده از موسیقی سر کلاس درس در موقعیت مناسب         11- تشکیل تیم های ورزش معلمان و مسابقه با دانش آموزان 12- بالا بردن آگاهی و اطلاعات در زمینه روانشناسی و تفاوت های فردی     13- خواندن قصه ها و داستان های جالب و دوست داشتنی برای دانش آموزان در کلاس درس انشاء، دینی، ادبیات و... پیشنهاد به مشاوران، مربیان پرورشی 1- معرفی الگوهای مناسب علمی، ورزشی، فرهنگی به دانش آموزان       2- توجه به بهداشت روانی و جسمی دانش آموزان 3- برگزاری جنگ خنده در مراسم صبحگاهی یا اعیاد که با گفتن لطیفه های مناسب و اخلاقی باعث ایجاد شور و نشاط و تخلیه هیجانی می شود.     4- ایجاد تابلوی اعلانات تحت عنوان ایستگاه خنده که شامل شعرهای شادی آفرین و لطیفه های مناسب می باشد.   5- استفاده از پیام های بهداشتی شاد در تابلوی اعلانات          6- برگزاری جشن ها به مناسبت های مختلف  7- برگزاری جنگ شادی خانوادگی در مدرسه       8- برگزاری مسابقات ورزشی، تفریحی، فرهنگی، هنری و علمی بین دانش آموزان   9- آموزش مهارت های زندگی (خودآگاهی، همدلی، ارتباط مؤثر، تصمیم گیری، حل مسأله، تفکر خلاق، تفکر انتقادی، توانایی حل مسئله، توانایی مقابله با استرس)    10- برگزاری نمایشگاه آثار دانش آموزان 11- برگزاری برنامه های صبحگاهی بانشاط و پربار همراه با موسیقی و ورزش             12- کمک جهت رفع مشکلات دانش آموزان   13- ایجاد تفکر مثبت نگری در دانش آموزان 14- ارائه مفاهیم و ظرایف دینی به شیوه های جذاب   15- روی آوردن به روش های سنتی و پرورشی در محیط مدرسه و اجرای یک برنامه جدید در هر روز یا هفته در زمانی مشخص در حدود 10 دقیقه که زنگ استراحت پیشنهاد می شود.       انسان تنها موجودی است که با همنوعان خود به تبادل نظر می پردازد و برای شناخت و حل مشکلات خود با آنان مشورت و از راهنمایی آنان استفاده می کند. راهنمایی ومشورت درطول زندگی آدمیان مطرح بوده وآنان با کسانی که مورد قبول و اعتمادشان بوده مشورت می کرده اند. با توسعه علوم انسانی و رشد علوم رفتاری به راهنمایی و مشاوره به عنوان شاخه ای مستقل از علوم رفتاری توجه شد. امروزه راهنمایی و مشاوره به صورت حرفه ای یاورانه برای کمک به افرادی است که در رشد، سازگاری، تصمیم گیری، روابط خانوادگی، مهارت های اجتماعی و شیوه زندگی مشکلاتی دارند ومشاوره به این افراد کمک می کند تا راه حل مناسبی برای مشکلات بیابند. اهمیت مشاوره و مشورت در دین مقدس اسلام نیز مورد توجه ائمه اطهار و بزرگان دین قرار گرفته است . بشر امروز در یک دوره پیچیده زندگی می کند، یکی از مشخصات این دوره، تخصصی شدن مسائل و وابستگی افراد به یکدیگر جهت استفاده از تخصص آنها برای تداوم یک زندگی متعادل است. لذت بردن از زندگی شخصی و رشد و تعالی شخصیت، شکوفا نمودن استعدادها و ارضای نیازها، اعم از نیازهای اولیه جسمانی، نیاز به امنیت و آرامش ، نیاز به تعلق نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن ، نیاز به احترام و نیاز به شکوفایی در دنیای امروز فرایند ساده ای نیست، در تمام این مراحل به مشاور و مشاوره نیاز است . وظیفه نهاد آموزش و پرورش، در آماده کردن دانش آموزانی که نیروی انسانی فردا تلقی می شوند، برای مواجهه و سازگاری با مقتضیات قرن بیست و یکم که از حساسیت ویژه ای برخوردار است بسیار حساس و سنگین است. اضطراب ، افسردگی ، سو» مصرف مواد مخدر، رفتارهای نابهنجار، مشکلات تحصیلی، گرایش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترین مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان است، به طوری که بیش از ۳۲درصد دانش آموزان از نوعی مشکل اجتماعی روانی رنج می برند. مشکلات دانش آموزان، زنجیره ای از عوامل فردی و اجتماعی است که نیازمند دیدی جامع نگر و نظام مند به استعدادها و توانایی ها و علائق، شخصیت، ساختار و وضعیت خانواده و سایر متغیرهای محیطی است. مشاور مدرسه با آگاهی از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی - اجتماعی دانش آموزان، با استفاده از متون و روش های راهنمایی و مشاوره از طریق شیوه های مختلف فردی، گروهی و خانوادگی به دانش آموزان کمک می کند تا با بررسی های همه جانبه مشکل بتوانند راه حل یا راه حل های مناسب را انتخاب و برای اجرای آنها برنامه ریزی نمایند و در نهایت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود یابد.                                اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند. ازطریق «خدمات راهنمایی و مشاوره» می توان توانایی ها ونیز محدودیت های دانشآموزان را شناخت و از امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.                           مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کند و آنان را در حل مشکلات یاری دهد. گرچه آشنایی معلم با فنون راهنمایی تدریس و عملکرد او را موثر و پربار می سازد، ولی معلم به تنهایی نه می تواند و نه فرصت دارد به تمام مسائل و مشکلات روانی و خانوادگی و تحصیلی دانش آموزان رسیدگی کند و برای هر کدام راه حل ارائه دهد. از این رو، مشاور تحصیلی با همکاری معلم وخانواده و مسئولان مدرسه می تواند دانش آموزان را در جهت رفع مشکلات تحصیلی و خانوادگی و روانی و تامین ثبات عاطفی یاری دهد و نهایتا نیل به اهداف آموزش و پرورش را ممکن سازد.                     راهنمایی کودکان ونوجوانان و بزرگسالان یک فراگرد بسیار مهم و استثنایی در حل مشکلات و معضلات این طبقات سنی می باشد. ضرورت مشاوره و راهنمایی قبل از هر چیز دیگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصا در نظام جدید آموزش و پرورش مطرح می باشد.                                          *********************************  ايمني رواني در مدارس منطقه... توجه به رنگ درب و دیوار کلاس و مدرسه  به گفته يكي از معلمان منطقه دانش آموزي كه از ايمني رواني برخوردار است از مهارت هاي گوناگوني كه در مدرسه كسب كرده با اعتماد به نفس كامل و به موقع استفاده مي كند و مي تواند در مواقع حساس درست تصميم بگيرد.                                                                                                  سلامت جسماني + سلامت رواني = انسان سالم ميزان آشنايي معلمان دوره هاي آموزشي با ويژگي هاي عاطفي و رواني دانش آموزان در سنين مختلف يكي از عواملي است كه مي تواند تأمين كننده ايمني رواني دانش آموزان باشد. بهداشت رواني دانش آموز اگر نگوييم بيشتر از سلامت جسماني او حايز اهميت است، لااقل به همان اندازه مهم و قابل توجه است                    . در علم روانشناسي، بهداشت رواني به قابليت برقراري ارتباط هماهنگ با ديگران، تغيير و اصلاح محيط فردي و اجتماعي و حل تضادها و تمايلات شخصي به طور منطقي، عادلانه و مناسب گفته مي شود. كودكي كه از ايمني رواني برخوردار است توانايي احترام به خود را داراست و مي تواند توانايي هايش را در حد واقعي و همان طور كه هست قلمداد كند، در مدرسه ارتباط خوبي با همكلاسي هايش برقرار كند و دوستي و احترام ديگران را جلب كند. اين كودك در آينده نيز قادر خواهد بود نيازهاي زندگي شخصي اش را تأمين كند و از اعتماد به نفس خوب و روحيه اي شاد برخوردار باشد. نسرين عسگري موحد يكي از معلمان باسابقه محله مان كه ۳۵ سال تجربه در كارنامه اش ثبت شده، درباره لزوم ايمني رواني براي دانش آموزان مي گويد: «بيشترين عاملي كه باعث به  وجود آمدن افت تحصيلي در دانش آموزان مي شود وجود نداشتن ايمني رواني براي فرزندانمان در خانه يا مدرسه است. دانش آموزي كه از ايمني رواني برخوردار است از مهارت هاي گوناگوني كه در مدرسه كسب مي كند با اعتماد به نفس كامل و به موقع استفاده مي كند و مي تواند در مواقع حساس درست تصميم بگيرد                                     .» مدرسه خوش رنگ                                                                                   در مدارس منطقه مان كه تا به حال براي تهيه گزارش به آنها سر زده ايم، تنها چند مدرسه انگشت شمار براي رنگ آميزي كلاس ها و راهروها از روانشناسي رنگ استفاده كرده بودند و ديگر مدارس روش هاي سنتي و رنگ هاي معمول را به كار برده بودند، در حالي كه طراحي محيط از نظر نور و رنگ يكي از عوامل بوجود آورنده ايمني رواني در مدارس است، زيرا نور و رنگ واكنش هاي انسان را تحت تأثير قرار مي دهد و واكنش هاي مثبت و منفي به دنبال خواهند داشت                                                                      . يكي از وظايف آموزش و پرورش بانشاط كردن محيط هاي آموزشي و استفاده از رنگ آميزي مناسب در مدارس است، چرا كه فضاي شاد و ايمن در مدارس علاوه بر آنكه به دانش آموزان شادماني مي دهد، از افسردگي معلمان هم جلوگيري و انگيزه آنها را براي كار و فعاليت مستمر بيشتر مي كند                       . هر رنگي طول موج ويژه اي دارد و باعث مي شود احساسي خاص در فرد بوجود آيد. مثلاًقرمز با طول موج بالا در فرد ايجاد هيجان مي كند و بنفش فرد را به آرامش فرا مي خواند. پس بهتر است كه مدارس، رنگي ميان اين دو را براي رنگ آميزي ديوارها به كار برند، اگر چه نبايد از يك رنگ براي تمام قسمت هاي محيط آموزشي استفاده شود و بايد با توجه به كاربرد فضا، رنگ مناسبي برگزيد. علاوه بر رنگ، نور نيز در تقويت روحيه دانش آموزان نقش مهمي ايفا مي كند. براي مثال، تحقيقات نشان داده پسر بچه هاي بي قرار و خستگي ناپذير بايد در محل هاي نورپردازي شده با نور ملايم قرار گيرند و براي كودكان بي توجه و مسئوليت ناپذير بايد از رنگ معكوس استفاده كرد. مدارس رنگارنگ تحقيقات بسياري درباره تأثير رنگ در روحيات دانش آموزان سنين مختلف انجام شده است و نتايج جالب و كاربردي نيز به دست آمده است. دكتر حاج حسني نژاد، يكي از محققاني كه در زمينه رنگ در محيط هاي آموزشي كار كرده است، پيشنهاد مي كند مدارس ابتدايي كلاس هايي داشته باشند با سقف سفيد و ديوارهايي به دور از شفافيت كه با رنگ هايي از قبيل آبي، زرد يا قرمز رنگ آميزي شده باشند. اين رنگ ها مي توانند بصورت همراه به كار بروند، ولي استفاده از رنگ آبي كمرنگ كه حالت سردي را القا مي كند، در اين مقطع توصيه نمي شود. مدارس راهنمايي مي توانند از نارنجي براي رنگ آميزي بخشي از مدرسه خود استفاده كنند، چرا كه نارنجي نشانه گرمي و محبت اجتماعي است و از دانش آموز رفع خستگي مي كند. استفاده از رنگ هاي ارغواني، آبي و سبز هم در اين مقطع مناسب است و حتي مي توان در محيط آموزشي دختران بيشتر از رنگ زرد استفاده كرد. دبيرستان ها هم مي توانند براي رنگ آميزي محيطشان از رنگ هاي زرد، سبز يا بنفش استفاده كنند، زيرا رنگ زرد القا كننده استقلال، بلوغ، هويت، تفكر، انتخاب شغل و اهداف زندگي در دانش آموزان دبيرستاني است. مدارس مي توانند براي رنگ آميزي كتابخانه هايشان از رنگ زرد كمرنگ استفاده كنند، چرا كه زرد كمرنگ يا سبز روشن باعث ايجاد آرامش و تمركز در افراد مي شود. كتابخانه مركز پيش دانشگاهي پيام منطقه ۳ نيز ديوارهايي با رنگ مناسب دارد. طبق تحقيقات يك مؤسسه روانشناسي خارج از كشور روي ده هزار كودك به اين نتيجه دست پيدا كرده اند كه كودكان نه تا ده سال به رنگ هاي خاكستري تيره، سياه، سبز روشن و آبي علاقه اي ندارند و رنگ هاي قرمز، نارنجي و سبز آبي را ترجيح مي دهند. كودكان يازده تا دوازده ساله رنگ هاي سياه، سفيد، خاكستري، زيتوني و بنفش را دوست ندارند و سيزده يا چهارده ساله ها هم به رنگ هاي آبي و نارنجي علاقه دارند. اين اطلاعات را گفتيم چون حتي رنگ روپوش دانش آموزان، بخصوص دانش آموزان دختر، در ايجاد ايمني رواني بسيار مؤثر است. كارهايي ساده براي آرامش مدارس ايمني رواني موضوع بسيار مهمي است كه متأسفانه آن طور كه بايد به آن توجه نمي شود، در حالي كه ايمني رواني مي تواند از مدرسه به خانه منتقل شود و از خانه به اجتماع. با روش هايي آسان و به ظاهر كم اهميت مي توان بهداشت رواني دانش آموزان را تقويت كرد. يكي از اين روش ها پخش موسيقي هاي ملايم در طول مدت زنگ تفريح در مدارس است، زيرا همين موسيقي ملايم موجب افزايش تمركز دانش آموز و آماده سازي ذهني او براي آغاز يك ساعت جديد درسي مي شود. مركز پيش دانشگاهي مبين، يكي از مدارس موفق منطقه مان در ساعات تفريح، براي محصلان برنامه هاي راديو را پخش مي كند. مدير كل دفتر بهداشت و تغذيه وزارت آموزش و پرورش اعلام كرده بود كه از بهمن ماه سال ۱۳۸۳ هر روز به مدت ده دقيقه از طريق راديو سراسري و همزمان با زنگ تفريح مدارس ابتدايي و راهنمايي، برنامه اي ويژه كه دانش آموزان مدارس به آنها گوش دهند پخش مي شود، ولي در هيچ يك از مدارس منطقه مان تا به حال چنين برنامه اي نشنيده ايم. قرار دادن گلدان در كلاس ها و راهروها، توجه به فعاليت هاي ورزشي دانش آموزان، اجراي برنامه هاي شاد و گنجاندن فعاليت هاي فوق برنامه در ميان درس ها و برگزاري اردوها همگي از عواملي هستند كه مي توانند در تقويت روحيه دانش آموزان و افزايش ايمني رواني آنها مؤثر باشند. دانش آموز بايد از ديدن معلم خود احساس شادماني كند، ولي وقتي معلمي مدام او را از نمره منفي و رد شدن و چيزهاي ديگر مي ترساند، ديگر چه احساس آرامشي براي دانش آموز باقي مي ماند؟ در حالي كه به گفته دكتر فرخنده مفيدي، بهبود پندار انسان به خود، افزايش اعتماد به نفس، كاهش احساس حقارت و توانايي بحث كردن، درست ديدن و سازگاري هاي اجتماعي را مي توان از مدرسه آموخت. http://www.hamshahrionline.ir ******************************     پرورش اخلاقی دانش آموزان نزدیك به بیست سال قبل به همت اندیشمندان وصاحب نظران ، قانونی تدوین شد كه بعدها به “قانون اهداف ووظایف آموزش وپرورش” مشهور شد. قانون مذكور دارای ۴۰ فصل ، ۱۳ماده، و۹ تبصره است كه درتاریخ /۱۲/۴ ۱۳۶۶ به تایید شورای محترم نگهبان رسید و مراحل اجرایی‌‌ ‌شدن آن ابلاغ شد. در این قانون ۱۴ هدف اساسی برای نظام تعلیم وتربیت در نظر گرفته شده است كه ‌تحقق هریك از این اهداف متعالی می‌تواند آینده مطلوب وچشم اندازی بی‌نظیر را برای جامعه اسلامی ایران به ارمغان آورد. یكی از اهدافی كه در این منشور بدان تصریح شده است رشد فضایل اخلاقی و تزكیه دانش‌آموزان بر پایه تعالیم عالیه اسلام است. (كیهان، ۸۶/۱۲/۲۲، ش۱۹۰۴۳، ص۹.) همچنین چندی پیش جناب آقای دكتر علیرضا احمدی وزیر آموزش وپرورش با برشمردن دستاوردهای بزرگ و مثبت آموزش وپرورش در سالیان پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تصریح كردند آموزش وپرورش “به دلیل تغییر شرایط در جامعه ، نیازمند اصلاح ساختاری و محتوایی است”. (رسالت، ۸۶/۱۱/۱۴، ش۶۳۵۷، ص۲۴.( حال سوال اصلی این است مسولین نظام، متولیان فرهنگی، و مدیران آموزش و پرورش تا كنون به چه میزان در تحقق اهداف متعالی آموزش وپرورش كه مبتنی بر آموزه‌های دینی و ارزش‌های دین مبین اسلام است موفق بوده‌اند‌؟ آیا دانش‌آموزان كه مدیران آینده كشور هستند به گونه‌ای پرورش یافته‌اند كه بتوانند به دور از هرگونه تهاجم فرهنگی واجتماعی در آینده‌ای نه چندان دور مدیریت بخش‌های مختلف نظام اسلامی را بر عهده گیرند‌؟ نكته‌ای كه باید بدان عنایت بسیار شود این است كه آموزش وپرورش‌، فعالیت هدفمندی است كه میان دو عنصر مربی و متربی جریان دارد و برای تحقق عینی آن‌، نیاز به بررسی مبانی‌، و به كار‌گیری روش‌های متناسب و نیز تعیین محتوا و فعالیت‌های مطلوب در تعامل مربی و متربی است.‌ از این رو مهمترین عامل زیر بنا‌یی تحول در آموزش و پرورش تربیت مربی و نیروی انسانی است كه بر مبنای فرهنگ غنی دینی و بومی پرورش پیدا كرده است.این مهم هنگامی تحقق می‌یابد كه متولیان فرهنگی و آموزشی كشور از موازی كاری اجتناب كنند و یك برنامه منسجم و لازم‌الاجرا میان تمام نهادهای فرهنگی‌، آموزشی و تربیتی حاكم باشد. چرا كه “آموزش” و “پرورش” از موثرترین عوامل شكل‌گیری شخصیت انسان است و چنانچه مبنای نظری آن از صحت كامل برخوردار باشد فرد و جامعه می‌توانند از آثار و پی‌آمد‌های مطلوب ومثبت آن بهره‌مند باشند. از این رو لازم و ضروری است تمام نهادهای اصلی و فرعی فرهنگی و اجتماعی اعم از مهد كودك‌، پیش دبستانی‌، آموزش وپرورش‌، آموزش عالی، صدا و سیما ، رسانه‌ها ، خانواده و نهادهای فرهنگ‌ساز همچون هیئت مذهبی و... در این امر متحد‌، منسجم و هدفمند عمل كنند. چرا كه “‌آموزش” و “‌پرورش‌” و به طور كلی تربیت یك فرآیند اجتماعی است كه باید مبتنی بر ایدئولوژی دینی و بومی جامعه استوار باشد. ایدئولوژی برای انسان یك فعالیت مستمر است كه از طفولیت شروع می‌شود “ ولی خمیر مایه و سرشت آن با دوران قبل از تولد ارتباط مستقیم دارد‌”. لذا ارزشها‌،گرایشها و تصوراتش را از خانواده میان دایره ارتباطاتش توسط نزدیكان وهم بازی‌ها وسپس كار گسترش می‌یابد و در این ارتباط با دیگران و افزایش فشار زندگی بر او و نیز عوامل دیگر‌، به نهایت می‌رسد. پس از اینكه ایدئولوژی بازسازی شد و بر حسب اطلاعات‌، موقعیت‌ها و فشار‌های زندگی ساخته و پرداخته شد، در روح انسان عمق پیدا می‌كند بر اساس این مهم ضروری است مسئولین نظام ومتولیان فرهنگی وآموزشی برای تحقق اسلامی شدن آموزش وپرورش به معنای عام وخاص آن اهتمام جدی داشته باشند. البته منظور از اسلامی شدن آموزش وپرورش به معنای خاص وعام آن در تمام سطوح جامعه اهتمام به امور كلیشه‌ای از قبیل ایجاد نماز خانه، اقامه نماز جماعت و... نیست اگر چه این امور لازم است ولی كافی نیست. آن خطری كه مبانی آموزشی ،پرورشی وتربیتی ما را تهدید می‌كند آموزش‌، پرورش و تربیت “سكولار” است. متاسفانه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تا كنون برای این مهم فكری اساسی و برنامه‌ای منسجم ارائه نشده است و مع‌الاسف در دوره‌هایی صراحتا بر ضد مبانی دینی واسلامی نیز عمل شد. اگر بر مبانی فكری، نظری وعملی “تربیتی” جهان‌بینی فلسفی- الهی حاكم شود و همه اجزای موثر درآن بر مبنای همان جهان بینی الهی سیر كنند‌، آن گاه “آموزش” و “پرورش” اسلامی خواهد شد. و دیگر مدیران ومتولیان امر دغدغه ارائه آمار افزایش كمی نماد‌های دینی را در مراكز علمی - پژوهشی و... ندارند. به دلیل اینكه دیگر این شخص پرورش یافته در نظام تربیتی آموزش وپرورش اسلامی “‌اقیموا الصلاه‌” را با روح و روان خویش لمس كرده است و ایمان دارد كه “‌ان صلاه تنهی عن الفحشاء والمنكر‌” است. دیگر دغدغه فكری یا بازی سیاسی بر سر جدا سازی دختران وپسران در دانشگاه‌ها ایجاد نمی‌شود چرا كه خود بر مبنای “‌قل للمومنین یغضوا ابصارهم‌” عمل می‌كنند. اگر رویكرد تربیتی‌، آموزشی و پرورشی جامعه فارغ از مبانی اصیل دینی واسلامی باشد مآلا كفر والحاد عقیدتی و در نهایت كفر رفتاری را در پی خواهد داشت، و لو مظاهر دینی به طور گستر‌‌ده‌ای در جامعه نمایان باشد.‌‌ با توجه به مطالب فوق ضرورت رعایت اخلاق حرفه ای كه باید مربیان،معلمان و كادر آموزشی واجرایی بدان اهتمام ورزند آشكار می‌شود. اگرچه ساختار آموزشی و تربیتی كشور بر مبنای آنچه در صدر نوشتار بیان شد؛بسیار بیمار است و زحمت و مشقت معلمان و مربیان را در جهت نیل به این اهداف مقدس مضاعف و طاقت‌فرسا می‌كند، ولی معلمان عزیزباید به مسئولیت عظیم خود واقف باشند؛ و وظیفه خود را محصور در آموزش محتویات كتاب درسی نداند. چراكه تربیت یك فعالیت اجتماعی است ،یعنی صورتی برای حیات جامعه است كه تاریخ‌، درجه رشد، تحول و امید‌های آینده هر جامعه ای را نشان می دهد و میزان تلاش ،همت وفعالیت‌های افراد جامعه به خصوص رویكرد وعملكرد مربیان ومعلمان، با رشد صعودی یا نزولی آن ارتباط مستقیم دارد    *********************** کمرویی نجابت نیست !  جامعه نياز به دختران و زناني دارد كه آن را بسازند و الگوهاي رفتاري كودكان خود باشند و با صلابت و استواري و در عين حال سلامت و اعتدال در جامعه حضور يابند و از جايگاه خود دفاع كنند. زناني كه حقوق خود را بخوبي بشناسند و همزمان به تكاليف خود بخوبي عمل كنند. حصول چنين نتايجي نيازمند تربيت صحيح دختران از همان اوان طفوليت است، درحالي كه ميزان اضطراب اجتماعي و كمرويي هم اكنون در ميان دختران بيش از پسران است و شايد در فعاليت جبراني است كه برخي اعمال نسنجيده و خارج از اعتدال از آنان سر مي‌زند. كمرويي، نوعي ترس يا اضطراب اجتماعي است كه باعث مي‌شود فرد از مواجه شدن با افراد ناآشنا و ارتباطات اجتماعي گريزان باشد. ريشه اصلي كمرويي مي‌تواند در ترس يا اضطراب اجتماعي نهفته باشد. اضطراب يك پاسخ طبيعي در مقابل هر نوع تهديد يا فرآيند آگاه كننده و اخطاري به فرد درباره يك خطر يا موقعيت دشوار است. زماني كه نگراني‌هاي فرد درخصوص مسائل مختلف فزوني مي‌يابد، دچار اضطرابي مي‌شود كه در نتيجه اعتماد به نفس او كاهش مي‌يابد. قدرت نگرش واقع‌بينانه و برقراري ارتباط متقابل با ديگران به حداقل مي‌رسد و گريز از ارتباطات معمول اجتماعي و دلمشغولي‌هاي مفرط، شخصيت را فرا مي‌گيرد. اضطراب اجتماعي وقوع نوعي ارزيابي شخصي در موقعيت‌هاي مختلف اجتماعي است. به عبارت ديگر، زنان و دختراني كه دچار اضطراب اجتماعي هستند، از مواجهه با ديگران و از اين‌كه مورد داوري ديگران قرار گيرند، دچار ترس يا واهمه هستند. زن يا دختر چنين احساس مي‌كند كه در هر موقعيت شخص يا اشخاصي هستند كه به محض مواجه شدن با او شخصيت و اعمال و رفتارش را مورد بررسي و كنكاش قرار مي‌دهند. بنابراين تا حد ممكن مي‌كوشد از مواجه شدن با ديگران دوري جويد. شدت يافتن مبارزه با بي‌بندوباري در جامعه و تقاضاي جامعه بر تعادل يافتن و سلامت پوشش براي بانوان به معناي نفي مشاركت و استقلال جويي و اعتماد به نفس زنان نيست. حيا و قدرت خويشتنداري يكي از صفات انسان‌هاي متعالي است كه ارادي و ارزشمند است؛ در حالي كه كمرويي پديده‌اي غيرعادي، ناخوشايند و نشانگر معلوليت اجتماعي است كه براي هر دو جنس پسر و دختر امري نامطلوب و نابهنجار است. خانواده و جامعه بايد تفاوت حيا و كمرويي را بداند و بشناسد. حيا صرف ظاهر نشدن در جمع و اجتماع نيست. جامعه ما نياز به حضور فعال و استفاده از استعدادها و توانمندي‌هاي زنان و دختران در عرصه‌هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي دارد. در چنين جامعه‌اي كمرويي، جايي نخواهد داشت. اما اين بسيار مهم است كه مرز ظريف وقاحت و بي‌پروايي با جسارت و اعتماد به‌نفس تشخيص داده شود حجب و حيا جايگاه و منزلت ويژه و ارزشمندي دارد و جامعه براي آن ارزش فراواني قايل است. زن يا دختري كه قادر به برقراري ارتباط با ديگران نيست، احساس مي‌كند كه از دوستان و نزديكان خود جداست. چنين فردي نمي‌تواند احساسات خوشايند يا ناخوشايند، اميدها و آرزوهايش را با نزديكانش در ميان بگذارد و پاسخهايشان را دريافت كند. احساس تنهايي، همانند كمرويي يك معلوليت اجتماعي به شمار مي‌رود. هر كسي در يك شرايط يا موقعيت ويژه ممكن است احساس كند تنهاست. فردي كه مدام اين احساس را داشته باشد، بتدريج از ارتباطات بين فردي او كاسته شده و ويژگي‌هاي افراد كمرو را مي‌يابد. اگر اين احساس تنهايي بنا به دلايلي همچون ناكامي‌هاي مكرر، رفتارهاي تبعيض‌آميز و بي‌عدالتي، سرخوردگي و قطع اميد از پيوندهاي عاطفي عزيزان، تقويت و مداومت پيدا كند فرد عميقا احساس تنهايي خواهد كرد و نه تنها همچون افراد كمرو دچار ناتواني و معلوليت اجتماعي خواهد شد بلكه احساس تنهايي، زمينه افسردگي را در او به وجود مي‌آورد. اين احساس تنهايي در برخي موارد حتي مي‌تواند به رفتارهايي چون فرار از خانه، اعتياد و خودكشي بينجامد. در حقيقت درصد قابل توجهي از دختران و پسراني كه خودكشي و يا اقدام به خودكشي كرده‌اند تجارب فراواني از احساس تنهايي و رهاشدگي از طرف نزديكان و دوستان صميمي‌خود داشته‌اند. در هر جامعه‌اي تعداد قابل ملاحظه‌اي از افراد با اين مساله مواجه مي‌باشند. به اين ترتيب استعداد، خلاقيت‌ها و هنرهاي اين افراد در پشت سدكمرويي نگه داشته شده و از آنها استفاده نمي‌شود .                                     نتیجه گیری شاید در اولین نگاه احساس کنیم که انجام همه امور فوق در مدارس مستلزم پرداخت هزینه های سنگین باشد و مسلماً در مدارس دولتی چنین امکانی وجود ندارد، لیکن با کمی تأمل به این نتیجه می رسیم که انجام بسیاری از این پیشنهادات فوق می تواند با درایت و مدیریت صحیح با حداقل بودجه و امکانات انجام شدنی باشد. و به اشکال مختلف می توان شادابی و طراوت را به کودکان و نوجوانان این مرز و بوم هدیه دهیم و در نهایت جامعه ای شاد داشته باشیم که این خود باعث بروز رشد استعدادها و خلاقیت ها در جوانان ما خواهد شد. شاداب سازی و ایجاد روحیه شاد در دانش آموزان و جلوگیری از افسردگی آن ها باعث می شود افرادی هدفمند، کارآمد و مسئولیت پذیر در جامعه داشته باشیم. در این میان عوامل متعددی دست به دست هم داده تا این هدف محقق شود. - مهمترین عامل نقش خانواده است، تربیت فرزند از اوان زندگی و ایجاد نشاط او و پیوند میان خانواده و مدرسه و تعامل این دو در ایجاد هماهنگی با هم می تواند روشی مؤثر برای ایجاد شادابی در فرزند پیدا و اجرا شود. نقش مدرسه، معلمان و سایر اولیاء مدرسه بر کسی پوشیده نیست بنابراین با ایجاد مدرسه ای شاد می توان به پرورش افرادی شاد و کارآمد برای جامعه ای موفق امیدوار بود. به امید تحقق این امر مهم.                         منابع:   www.Googel.com